Ortaçağ İslam Dünyasında Bilim

İslam dünyasında bilimsel denilebilecek ilk önemli faaliyet, Halit İbn Yezit İbn Muaviye tarafından Yunancadan Arapçaya yapılan çevirilerdir. Muaviye, tıp, astroloji ve kimya ile meşgul olmuştur. İslam dünyasının ilk önemli bilim adamı ise, Sekizinci asrın ikinci yarısında yaşamış olan Cabir İbn Hayyamdır. Cabir ‘in üzerinde durduğu konuların başında teorik ve uygulamalı yönleriyle kimya gelmektedir.

 Dokuzuncu asır, İslam dünyasının bilimsel alanda Hıristiyan, Hind ve Çin ‘den çok ileriye gittiği bir dönemdir. El Kindi ve Harezmî, bu dönemin önde gelen bilim adamlarıdır. Latincede Alkendus veya Alkindus olarak bilinen Kindi, Arapların ilk ve tek büyük filozofu olup aynı zamanda, matematik, astroloji, fizik, müzik, tıp, ilâçbilim ve coğrafya ile ilgili çalışmalar yapmıştır. Ansiklopedik bir bilim adamıdır. İlaçla tedavi üzerinde bilgi sahibidir: Mide ve gut hastalıklarını ele almıştır. Bilimsel çalışmalarının, İslam dünyasına olduğu kadar Hıristiyan dünyasına da önemli etkileri olmuştur. Kindi’nin özellikle optik konusunda çalışmalarının 13. Ve 14. Yüzyıllarda Batı dünyasının önemli bir yeri vardır.

El Harezmî astronomi ve coğrafya ile uğraşmış; fakat en büyük katkısı cebirde olmuştur. Batı dünyasında bir bilim dalının adı olarak kullanılan “cebir” kelimesi, Harezmî’nin “Hesabi’l-Cebri ve’l-Mukabele” isimli eserinin Latince çevirisinden kaynaklanmaktadır. Bu eserinde Harezmî, Lineeer ve dördüncü dereceden eşitliklerin analitik çözümlerini vermiştir. Harezmî, Hind sayı sistemini İslam ve Hıristiyan dünyasına tanıtmıştır. Harezmî, cebri ayrı bir bilim dalı olarak ele almıştır.

Harezmî ile çağdaş olan, aynı problemleri hemen hemen aynı yöntemle ve aynı anlayışla ele almış olan diğer önemli isim Abdülhamit İbn Türk’tür. Her ikiside Mezopotamya’da yapılmış olan çalışmalardan ve Diofantos’dan etkilenmiş, fakat bu bilgileri orijinal katkılarıyla ileri götürmüşlerdir.

9. asrın ikinci yarısı da yine İslam dünyasının bilimsel çalışmalara katkısı bakımından son derece önemli bir dönemdir. Bu dönemin en önemli isimlerinden birisi Ebu Bekir Razi’dir. Razi, sadece önemli bir bilim adamı değil aynı zamanda önemli bir filozoftur. Fizik, kimya ve özellikle tıp alanındaki çalışmaları Doğu’da ve Batı’da asırlar boyu süren bir etki yapmıştır. Tıpta deneysel yönetimi kullanması ve kimyayı bu alana uygulaması, Razi’yi bir bilim adamı olarak ön plana çıkaran özelliklerden birisidir. Razi, cisimlerden çıkan ışın sayesinde görme hadisesinin gerçekleştiğini söyleyen ilk düşünür olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla asırlarca sürecek bir tartışmada son derece değerli bir önceliğe sahiptir

Bu çağın önemli diğer bilim adamları arasında, fizik, matematik ve astronomide çalışmaları olan Thabit İbn Qurra; hekim, matematikçi ve Yunancadan çevirileri olan İshak İbn Hüneyn ;Sarton’un deyişiyle İslam dünyasının en büyüklerinden,çağının en büyük astronomu El Battani sayılabilir.

Onuncu asırda bilimsel çalışmalarda yine İslam dünyasının kesin üstünlüğü söz konusudur. Düşünce tarihinin en faal dönemlerinden birisidir. Dolayısıyla bilimin her alanında çalışma yapılmaktadır. Batı dünyasına ilk büyük katkı da bu dönemde gerçekleşmiştir. Bu dönemin ilk yarısında yaşamış en önemli düşünür şüphesiz Farabidir. Farabi’nin asıl ilgi alanı felsefedir. Çağını bilimsel çalışmaları ile ilgilenmiş, mantık ve müzik konusunda önemli çalışmalar yapmıştır. Yine bu dönemde yaşamış olan Ebu’l Vefa, astronom ve çok önemli bir matematikçidir. Öklit, Difantos ve Harezmî üzerine yorumlar yapmıştır. Uygulamalı geometri üzerine yazdığı kitapla bu konuyu ayrı bir disiplin olarak ele almıştır. Trigonometrinin gelişimine önemli katkıları vardır. Astronomideki bilgisi, Ptolemy’nin çok üstündedir.

11. asrın ilk yarısında düşünce tarihinin iki büyük ismi Beyruni ve İbni Sina yaşamıştır. Sarton’a göre Beyruni eleştirici bir zihniyete İbni Sina ise sistem kurucu bir zihniyete sahiptir. Beyruni, günümüz bilimsel zihniyetine uygun yaratıcı bir kafadır. İbni Sina da yaratıcı ve organize edebilen, ansiklopedist yönü olan bir filozoftur.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !